Ten koste van de middeleeuwse kronkelstraatjes en volledige huizenblokken, legde de Franse stadsarchitect Baron Haussmann, in de 19e eeuw enorme boulevards aan. Hij ontwierp ook de ‘Ster’: 12 grote wegen die uitkomen op het plein Charles de Gaulle rond de Arc de Triomphe, waaronder de Champs Elysées. Een man met gezond verstand en visie!


Bewustzijn van ruimte en omgeving

Vitruvius was een Romeins militair en ingenieur die leefde van ongeveer 85 v.Chr. tot 20 v.Chr. en is in de hedendaagse wereld bekend door zijn boek De architectura waarin hij in verschillende hoofdstukken een overzicht geeft van de klassieke bouwkunst in Europa. Zijn boek beschrijft de Romeinse manier van bouwen aangaande stadsplanning, architectuur, bouwmaterialen, tempels en bouworden in de architectuur, verschillende soorten gebouwen, watervoorziening, het gebruik en de constructie van machines, en met welke vaardigheden een goede architect voorzien moet zijn. Het boek geeft de huidige mens een stuk inzicht over hoe men in de Romeinse tijd met deze onderwerpen omging en stamt uit de tijd dat de mens rekening hield bij de bouw met leylijnen en andere energieën in het landschap, hoewel niet beschreven.

Vitruvius leefde in een tijd waarin het gebruikelijk was om harmonische gebouwen te bouwen en deze zodanig te situeren dat ze op een goede plek stonden. In de moderne tijd kennen we enkele briljante genieën die ieder op diens eigen vlak dankzij hun genialiteit tot ontdekkingen en inzicht komen waarmee ze de samenleving stappen vooruit (kunnen) helpen. Zo ook in de Romeinse periode van de geschiedenis. Vitruvius schrijft in zijn boek de in de Griekse en Romeinse periode ontwikkelde bouworden, oude stijlen in de klassieke architectuur. De oorsprong van deze bouworden ligt in het oude Griekenland, later aangepast en ontwikkeld door de Romeinen, en vormen ieder een manier van harmonisch bouwen waarbij de onderlinge verhoudingen, vormen en samenhang zorgen voor een gebouw dat op geen enkele mogelijke wijze afbreuk doet en op geen enkele manier een negatieve uitwerking heeft op de mens en de omgeving.

Harmonisch bouwen is het ontwerpen en bouwen van architectuur en omgeving, waarbij door overal rekening mee gehouden te hebben, er gezorgd wordt dat een gebouw uitsluitend en alleen een positieve uitwerking heeft op de mens en de omgeving. Dat houdt in dat er gekozen wordt voor materialen, vorm, functie, locatie en invulling die volledig passend is. Een harmonisch gebouw heeft geen enkele dode hoek, geen enkele snijdende scherpe hoek, geen enkele lijn die kunstmatig recht is en geen grote lange oppervlakten die te kunstmatig een recht plat vlak vormen. De elementen in het volledige gebouw hebben verhoudingen die perfect met elkaar kloppen zodat iedere vorm iets constructiefs toevoegt en passend is voor het gebouw en de omgeving. Zo'n gebouw, dat was in de Oudgriekse en Romeinse periode het basisuitgangspunt voor alle gebouwen die er maar ontworpen en gebouwd werden. Terwijl dat basisuitgangspunt in de beginfase volbewust werd toegepast, dreef door die daarmee verbonden zijnde vanzelfsprekendheid het bewustzijn hiervan steeds meer op de achtergrond, met als gevolg dat er slechts nog enkelen in de Romeinse tijd volbewust wisten hoe het gebouw volledig in elkaar zat en de overgrote meerderheid de bouwstijlen als een intuïtief automatisme aanvoelde en toepaste zonder volbewust te zijn van het hoe en waarom. In die periode schreef Vitruvius zijn boek en gaf hij op archaïsche wijze weer hoe het "bewust" bouwen werd toegepast in de Romeinse tijd.

Vitruvius kreeg de opdracht mee om de Romeinse manieren van bouwen en techniek op schrift te stellen in een tijdsfase waarin vrijwel alle architecten en bouwkundigen op uitsluitend intuïtieve wijze de kennis van het in harmonie bouwen en leven met de omgeving en de mensen toepasten zonder zich nog al te bewust te zijn van de praktische bouwmethoden en hun achtergrond. Vitruvius ging in de leer bij verschillende architecten, bouwkundigen, planologen, beheerders en technici om de werking van de gebruikte technieken en bouworden op schrift te stellen. Door de grotendeels onbewust van reden zijnde toepassing van de aspecten van het harmonisch bouwen, kon Vitruvius niets anders dan een impressie geven van de vooral technische en stilistische kant van een bouwproject, waarbij de energetische kant van het verhaal alleen tussen de regels door te lezen is.

Griekse en enkele Romeinse architecten kwamen tot de ontdekking dat ze naast het organisch bouwen, het bouwen waarbij de vorm van een gebouw in een groeiproces tot stand komt, ook harmonisch planmatig konden bouwen waarbij er met alles rekening gehouden werd en alles zich op juiste wijze tot elkaar en tot de mens en zijn omgeving diende te verhouden. Een bouwmeester van een project had als taak om de structurele integriteit van een gebouw te waarborgen bij het organisch tot stand komen en bouwen van alle gebouwen die er maar gebouwd werden. De basisessentie bij een project is de hoeveelheid ruimte die er gewenst wordt, waarbij men op basis van die grondslag het gebouw er omheen vormgeeft. Daarbij worden er natuurlijke materialen uit de omgeving gebruikt om samen de functionele ruimte te omkleden. De totstandkoming volgt geen strakke planning maar ontstaat ter plaatse mede op basis van de beschikbare en aanwezige bouwmaterialen, eigengemaakte constructietechnieken en de natuurlijke omstandigheden van de omgeving.

Terwijl er bij het organisch bouwen de harmonische vorm van het gebouw als vanzelf tot stand komt op basis van intuïtie, vereist het planmatig bouwen zoals in de Oudgriekse en Romeinse bouworden, een diepgaand inzicht in het totale bouwproces en een diepgaand inzicht in hoe de verschillende elementen van een gebouw zich samen verhouden inclusief met de omgeving. Door de keuze van de vorm en de afmetingen ontstaan er verhoudingen die kloppen of niet kloppen. Intuïtief is dat te merken en rekenkundig is dit te duiden. De verhoudingen van de verschillende vormen, zowel op zichzelf staand als onderling, ten opzichte van het geheel en ten opzichte van de omgeving, bepalen of een gebouw een voedende warme invloed heeft op de mens en de omgeving of dat de disharmonische aspecten zorgen voor dode hoeken, scherpe energiekostende plekken of onheil aantrekkende zaken die we liever niet hebben. Een mens heeft een hogere boviswaarde, aanduiding voor de kwaliteit van de energie, als die zich beter voelt, dan als die zich ziek voelt. Zo ook geldt dat voor gebouwen, waarbij de onharmonische aspecten de kwaliteit van het gebouw en de omgeving omlaag halen, waardoor een gebouw zich ziek gaat voelen en niet lekker functioneert. De mens die daar verblijft, voelt zich daar er niet beter op en kost hem veel energie, vreugde en geluk.

Bewustzijn van ruimte en omgeving zijn een noodzaak als we prettig willen leven in harmonie met alles om ons heen. Door de tijd zijn we die kennis kwijtgeraakt, maar kunnen de oude technieken om een harmonisch gebouw te creëren herontdekken of we kunnen nieuwe harmonische bouwstijlen vormgeven die passen in onze tijd, waarbij we oog hebben voor de esthetiek van alle elementen in het geheel. Fragmenten van oude harmonische manieren van bouwen zijn terug te vinden in de oude Griekse en Romeinse tempels, en tevens in de tijd steeds meer fragmentarischer wordend in de oude kerken en kathedralen van Europa. De kern van een oud harmonisch gebouw is de ruimte, een plek waar mogelijkheden geboden worden en in een heilig gebouw zoals een tempel of een kerk is dat rondom het leycentrum, de krachtplaats waar het in heilige plaatsen altijd om draaide om inzicht en ruimte op te doen. De ruimte in een harmonisch gebouw geeft zo ruimte in de geest van de mens, het bewustzijn, wat daardoor ruimer wordt en groeit.

Het ontwikkelingsproces dat de mensheid op dit moment doormaakt is er één waar men steeds meer zal gaan begrijpen en steeds meer ruimte zal gaan zoeken naar een harmonische leefomgeving. Mensen worden, vaak tegen beter weten in, maar al te vaak met zielloze gebouwen opgezadeld die juist afbreuk doen aan deze primaire levensbehoefte en daarmee dus de noodzakelijke levensvreugde van mensen negatief beïnvloeden. Er zijn tegenwoordig gelukkig architecten die het harmonische terugbrengen in de door hun ontworpen gebouwen, denk bijvoorbeeld aan Antoni Gaudí met zijn Sagrada Família in Barcelona. Hij bracht het terug, bewustzijn in ruimte en omgeving.

Een enkel gebouw is helaas niet genoeg om het herstel in onze steden te kunnen bewerkstelligen. Wat het ons wel geeft is dat we kunnen waarnemen dat het kennelijk nog wel mogelijk is om een harmonieus gebouw te ontwerpen dat weldegelijk iets positiefs kan toevoegen aan onze directe leefomgeving. Onze huidige stedenbouwkundige ontwikkelingen zijn gemaakt van los zand en de gevolgen hiervan zullen ons steeds duidelijker gaan worden. Onze leefomgeving is ernstig ziek en als we dat durven te zien kunnen we er de juiste aandacht aan gaan schenken.

De natuur geeft altijd signalen af, zo ook bij ons in Schiedam waar wij op dit moment te kampen hebben met een enorme bomen ziekte. Dat dit veroorzaakt wordt door een steeds slechter wordende leefmilieu ziet men niet of daar walst men gewoon overheen. Gevolg is wel dat er vele bomen moeten worden gekapt, wat weer extra negatieve gevolgen zal brengen voor de mensen die er wonen. Zelfs gezonde bomen zijn in Schiedam niet meer veilig! Op het oude ziekenhuis terrein worden gezonde bomen gekapt om zo plaats te kunnen maken voor meer bebouwd oppervlak. Ruimte voor nieuwbouw levert veel geld op en dat hebben ze bij de gemeente van Schiedam maar al te goed begrepen. Alleen hebben ze niet door dat het een verdienmodel is die maar van korte duur zal zijn omdat het juist afbreuk doet aan de totale leefomgeving van de stad. Met alle gevolgen van dien!

Om ons meer bewust te maken van de functie van bomen in onze directe leefomgeving zal ik aansluitend een artikel als nieuwsitem plaatsen wat gaat over `Bomen en hun leefomgeving’.

Schiedam, 30 december 2011